Europejskie Dni Dziedzictwa (EDD) to największy ogólnoeuropejski projekt społeczno-kulturalny, którego celem jest popularyzacja dziedzictwa kulturowego, promocja historii i tożsamości lokalnych społeczności, podkreślenie wspólnych korzeni kultury europejskiej oraz propagowanie dialogu międzykulturowego.

Co roku we wrześniu uczestnicy mogą bezpłatnie zwiedzać zabytki, które na co dzień bywają niedostępne, oraz brać udział w licznych wydarzeniach – wystawach, koncertach, warsztatach czy prelekcjach. Wydarzenie jest organizowane cyklicznie od ponad 30 lat dzięki wspólnej inicjatywie Rady Europy i Unii Europejskiej, w której obecnie uczestniczy 48 krajów. Polska włączyła się w te obchody w 1993 r.

Tegoroczne hasło Europejskich Dni Dziedzictwa – Przyszłość przeszłości. DZIEDZICTWO W ZAGROŻENIU zachęca nas, aby pochylić się nad wyzwaniami, jakie współcześnie stoją przed dziedzictwem. W obliczu dynamicznych przemian środowiskowych, społecznych i technologicznych pytanie o przyszłość przeszłości staje się jednym z kluczowych wyzwań współczesnej polityki ochrony dziedzictwa. Do najważniejszych czynników wpływających dziś na kondycję dziedzictwa należą m.in.: – zmiany klimatyczne, – konflikty zbrojne, – presja urbanizacyjna, – cyfryzacja i globalizacja, – zanikające tradycje i zawody. 

To właśnie te procesy w różnorodny sposób oddziałują na dziedzictwo materialne i niematerialne, zwiększając ryzyko jego degradacji, utraty autentyczności lub zaniku.

Pierwszy człon hasła – Przyszłość przeszłości – wskazuje na konieczność myślenia o dziedzictwie w perspektywie długofalowej: jako o zasobie wymagającym świadomych decyzji, odpowiedzialnego zarządzania oraz społecznego zaangażowania. Drugi człon – Dziedzictwo w zagrożeniu – podkreśla pilność działań ochronnych i potrzebę wzmacniania odporności dziedzictwa wobec współczesnych kryzysów. Tegoroczny temat to zaproszenie do dyskusji o odpowiedzialności za ochronę – zarówno zabytków, jak i żywych tradycji, zwyczajów oraz praktyk przekazywanych z pokolenia na pokolenie. To także zachęta do namysłu nad reinterpretacją dziedzictwa i jego dostosowywaniem do nowych kontekstów kulturowych, społecznych i technologicznych. Hasło podkreśla potrzebę świadomego wyboru tego, co i w jaki sposób chcemy chronić. Dotyczy to zarówno zabytków i krajobrazów kulturowych, jak i tradycji, języków, rzemiosła czy pamięci lokalnych wspólnot. Zwraca również uwagę na znaczenie działań edukacyjnych i partycypacyjnych, które wzmacniają poczucie tożsamości oraz budują społeczną odpowiedzialność za wspólne dziedzictwo.

W tym roku miejscem inauguracji 34. edycji Europejskich Dni Dziedzictwa będzie Bielsko-Biała. 18 września w siedzibie Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej - Zamku Sułkowskich - o godz. 12.00 odbędzie się konferencja prasowa, a o godz. 16.30 zaplanowano panel dyskusyjny, w którym wezmą udział: Michał Krasucki, p.o. dyrektor Narodowego Instytutu Dziedzictwa Mateusz Bielesz, prezes Fundacji Zielone Konie, pracownik naukowy Muzeum Historycznego w Bielsku-Białej Anna Cymer, historyczka architektury, dziennikarka Mariusz Godek-Dudziński, kierownik Delegatury w Bielsku-Białej Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabtków w Katowicach Patrycja Jastrzębska, koordynatorka krajowa EDD, Narodowy Instytut Dziedzictwa Prowadzący: Łukasz Gazur, zastępca redaktora naczelnego magazynu Spotkania z Zabytkami, Narodowy Instytut Dziedzictwa.

Temat spotkania: Jak nadać zabytkom drugie życie i sprawić, by pozostały ważną częścią współczesnych miast i lokalnych społeczności? Spotkanie będzie okazją do rozmowy o nowych funkcjach historycznych obiektów, dobrych praktykach i wyzwaniach związanych z ich adaptacją, a jednocześnie oficjalnie otworzy tegoroczne obchody EDD w Polsce.

Program 12.00-12.45 Konferencja prasowa 12.45–13.45 Zwiedzanie Zamku Książąt Sułkowskich 16.00–16.30 Oficjalne otwarcie EDD 2026 16.30–18.00 Panel dyskusyjny Drugie życie zabytków

Wyklady w Zamku Sułkowskich w ramach EDD:

Cezary Kozak: W kręgu Albrechta Dürera – 555. rocznica urodzin artysty - wykład 19 września o godz.13.00.

dr Cezary Namirski: Zanikające pradziejowe dziedzictwo: prehistoryczna sztuka naskalna Półwyspu Iberyjskiego - wykład 20 września o godz.12.00.

Bożena Chorąży i dr Bogusław Chorąży: Zapomniane dziedzictwo. Dlaczego grodzisko w Starym Bielsku warto badać i chronić? - wykład 26 września o godz.11.00.

Wszystkie wydarzenia są bezpłatne.